Tsunami nedir ve hangi ülkelerde meydana gelir

Asya Ülkelerini Ziyaret Edenlerin Aklını Karıştıran Olay : Tsunami

Tsunami ile birlikte dev dalgaların tahrip edici gücünden korkmuş, bu doğa olayı nedir diye merak etmiş herkesi bu yazıda aydınlatıyoruz.

Tsunami kendi ülkemizde başımıza gelmiş, bizi de vurmuş olan bir doğa olayı değil ancak yine de haberlerde gördüğümüz dev dalgalar, üzerine çekilen filmleri, bu doğa afetinden kurtulan insanların öyküleri ve kurtulamayanlarla birlikte verilen kayıplar bizleri de derinden etkiledi. Üstelik tek seferlik olmadığı ve yine karşılaşabilme ihtimalimiz de konuyla ilgili merakımızın canlı kalmasını sağlıyor. Ve tabii ki sadece Tsunami’nin gerçekleştiği ülkelerde yaşayan insanları değil, o ülkelere seyahat etmeyi düşünen gezginlerimizi de endişelendiriyor.

Tsunami Nedir?

Japonca olan Tsunami kelimesinin anlamı “Liman Dalgası” ya da “Koy Dalgası” anlamına geliyor. Yalnız bu sakin kelimeler kimsenin aklında kıyıya vuran minik dalgaları uyandırmıyor. Bunun aksine devasa büyüklükte ve ardı ardına gelen, vurduğu yeri de talan edip büyük yıkım ve kayıplara sebep olan dalgaları akla getiriyor.

Tsunami kısaca Okyanus ya da denizlerde meydana gelen, yıkıcı etkileri olan dalga serileridir. Okyanus ya da denizin derinliklerinde meydana gelen birtakım olaylar yüzünden açığa çıkan enerjinin dışa vurması ile meydana gelir. Bu enerjinin açığa çıkmasına ve bir felakete zemin hazırlayan tsunami nedenleri ise deniz tabanında oluşan depremler, nükleer patlamalar, volkan patlamaları olabilir. Bunun dışında Tsunami’nin oluşması gökyüzünden kaynaklı bir sebeple de ortaya çıkabilir. Fırtınalar ya da göktaşı düşmeleri sebebi ile ortaya çıkan Tsunamiler ise “Metotsunami” adını alır.

Tsunami Nasıl Oluşur?

Denizin dibinde meydana gelen olaylar ya da fırtınalar sebebiyle dev dalgaların ortaya çıktığı görülür. Bu dalgalar okyanusların kıyılardan uzak olan kısımlarında kıyıya yaklaştıkları ve vurduları andaki kadar büyük değildir. Dalgaların ortaya çıktığı andaki yükseklikleri 1 metre kadar olur. Ancak enerjinin açığa çıkması ve dalganın kıyıya doğru gelmesi esnasında dalga yüksekliği de artmaya başlar.

Temelde 3 fazda gerçekleşen Tsunami sırasında gözlemlenen aşamalar suyu hareketen geçiren bir gücün ortaya çıkışı, harekete geçen suyun derinliklerden sığ noktalara doğru gelmesi (yani, suyu harekete geçiren kaynak gücün yayılması) ve son olarak da toprağın dev dalgalar sebebi ile suyunn altında kalmasıdır. Tsunami’nin ortaya çıkışında bu fazlarda değişiklik gözlemlenmiyor olsa da Tsunami dalga boyu her ortaya çıkışında aynı yükseklikte seyretmez. 1 metre ile başlayan dalganın 10, 20 ve hatta 40 metreye bile ulaşabilmesi mümkündür.

Bugüne kadar bilinen en büyük Tsunamiler’den biri 73 bin yıl önce Afrika’nın batısında, Atlas Okyanusu’nda bulunan Cape Verde Adaları’nda yaşandı. Bilimsel araştırmalara göre burada, binlerce yıl önce yaşanan Tsunami’ye ait dev dalgalar tam 245 metreyi buldu. Evet, yanlış okumadınız, biz de yanlış yazmadık; tam 245 metre yüksekliğinde devasa dalgalar… Öyle bir Tsunami’nin etkisine referasn olabilmesi adına bir kıyaslama yaparsak; 1755 yılında oluşan Lizbon Depremi’ne bağlı olarak 5 metre üzerine çıkan dalgalar Portekiz ve İspanya kıyılarına vurmuş ve 60.000 kişinin ölmesine sebep olmuştu. Doğanın ne kadar korkutucu olabileceğini bir kere daha kavradık mı? Devam o zaman.

Tsunami Ne Kadar Sürer?

Tsunami’nin bir dalgalar serisi olduğunu söylemiştik. Yani, bu durumda Tsunami meydana geldiği zaman tek bir dalganın vurup geçtiğini düşünmeyin bile. Yükseklikleri onlarca metreyi bulabilen ve her biri 800 km/sa hıza ulaşabilen dalgalar ardı ardına geliyor. Okyanusun derinliklerinde uzun, alçak ve hızlı olan dalgalar, kıyaya doğru geldiğinde daralıp yükseliyor ve hızları da saatte 80 km/sa’e kadar düşebiliyor. Dalga uzunlukları da hızları ve yükseklikleri gibi değişebiliyor. 1 saat kadar süren bir Tsunami’nin yalnızca vereceği maddi zarar bile milyon dolarları bulabilir.

Başladığı zaman ne zaman biteceğini tam olarak bilemediğimiz Tsunami’nin ne zaman başlayacağına dair de kesin bir işaret almamız mümkün olmuyor. Yapılan araştırma ve gözlemlere dayanarak yalnız suların kıyıdan çekilmeye başlamasının Tsunami göstergesi olabileceği düşünülüyor. Suların kıyıdan çekildiği her durum Tsunami’ye sebeptir gibi bir sonuç çıkmasa da bu bilgiye sahip olan 10 yaşındaki İngiliz Tilly Smith yüzlerce insanın kurtulmasını sağlamıştı. Suların çekilmesini gözlemleyerek 2004’te Hint Okyanusu’nda meydana gelen Tsunami’yi ön görmüş ve insanların kaçması için birkaç dakika kazanmasını sağlamıştı.

Tsunami Tehlikesi Altında Olan Ülkeler

Eh, aslında bu sorunun cevabını şimdiye kadar verdik; Tsunamiler’in okyanuslarda oluştuğunu söyledik. Ancak en riskli bölgeler arasında Pasifik Okyanusu yer alıyor. Dolayısıyla başlıca risk altında olan ülkeleri de Pasifik Okyanusu’na kıyısı olan ülkeler oluşturuyor. Afete verilen isimden de anlaşılacağı üzere bunların başında Japonya yer alıyor. Japonya’dan sonra ise Kuzey ve Güney Amerika Kıtaları’nın kıyıları da riskli bölgeler arasında bulunuyor. Elbette listede Avustralya, Endonezya, Peru, Şili, Ekvador, Meksika gibi ülkeler de yer alıyor.

Tsunami Sırasında Neler Yapılmalı?

Her şeyden önce gideceğiniz bölgedeki risk oranının ne olduğunu hesaplayın diyoruz. Ancak tekrar etmekte fayda var ki hiçbir zaman önceden kesin olarak bilinmesi de mümkün değil. Bu yüzden, eğer gittiğiniz ülkede Tsunami gerçekleşirse o esnada neler yapabileceğinizi de söylemek istiyoruz:

  • Depremi hissettiğiniz anda uyarı verilmesini beklemeden sahil kenarından uzaklaşın.
  • Olabildiğince yüksek bir yere gitmeye çabalayın.
  • Yayın kesilmediyse radyodan, telsizden kulağınızı ayırmayın.
  • Bulunduğunuz bölgenin acil durum çağrılarına cevap veren birimleri ile sürekli iletişim kurmaya çalışın.
  • Eğer teknedeyseniz ve dönüş rotanızdaki kıyı Tsunami dalgaları ile boğuşmaktaysa hemen başka bir rota belirleyin.
  • Acil durum çantasını her an yanınızda bulundurmaya gayret edin.

Tsunami’den Sonra Neler Yapılmalı?

  • Olayın şoku ile fark etmemiş olmanız mümkün; ilk olarak bedeninizi kontrol edin ve iyi durumda olup olmadığınızdan emin olun.
  • Eğer kendi durumunuz iyi ise sakin kalmaya çalışarak çevrenizdeki insanlara yardım edin.
  • İlk yardım bilginiz yoksa yaralı ya da ağır yaralı insanlara herhangi bir sağlık müdahalesinde bulunmayın. Yapabiliyorsanız en yakın sağlık noktasına götürün ya da bir doktor bulmaya çalışın.
  • Yetkililerin talimatlarını dinleyin. Bu durum kaosu önlemek için kesinlikle gerekli.
  • Yiyecek ve içeceklerinizin son tüketim tarihinden emin olun ve onları olabildiğince ideal koşullar altında saklamaya gayret edin.
  • Felaket sırasında zarar görmüş binalardan uzak durun; kendi bulunduğunuz binadaki elektrik ve gaz çıkışlarını da mutlaka kontrol edin.

Tsunami hakkında bilgi vermiş olsak da diliyoruz ki asla bu kadar büyük bir felaketle tanışmak ya da karşılaşmak zorunda kalmazsınız. Ancak doğanın acımasız yüzü olan Tsunami riski ile her an dünyanın bazı noktalarında karşılaşmak mümkün ve sizin tüm bunları bilmenizde yine de fayda var.

Serin suların kızgın kumları talan etmeyeceği bir tatiliniz olması dileğiyle…

İlginizi Çekebilir :  Türkiye’de Bulunan En İyi Gezi Turu Firmaları

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir